Tahran Hürmüz Boğazı’nı açmaya hazır olduğunu açıklasa da Washington acele etmiyor
İran’ın savaşı sona erdirmek için sunduğu yedi günlük yol haritası Washington’dan olumlu yanıt alamadı. The Wall Street Journal’ın ABD’li yetkililere dayandırdığı habere göre, Başkan Donald Trump İran’ın teklifini reddetti ve yardımcılarına Kasım’daki ara seçimlerin ardından İran’a yönelik bombardımanın yeniden başlamasını beklediğini söyledi.
Haber, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin 25 Eylül’de BM’de planın ayrıntılarını açıklamasından ve topun artık ABD’de olduğunu ilan etmesinden birkaç saat sonra geldi.
Tahran’ın teklifi
Katar aracılığıyla Washington’a iletilen plana göre, ilk dört-beş gün ön adımlara ayrılacak, altıncı gün Hürmüz Boğazı açılacak, yedinci gün ise nükleer program dahil nihai anlaşma için müzakereler başlayacaktı. Buna karşılık İran, deniz ablukasının kaldırılmasını, petrol yaptırımlarının askıya alınmasını, yaklaşık 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını ve Lübnan ile Yemen’i de kapsayan bölgesel bir ateşkesi talep ediyordu.
Washington neden acele etmiyor?
Trump kamuoyu önünde Tahran’ın ara seçimlerin ardından nükleer programın tasfiyesini öngören bir anlaşma için yalvardığını öne sürüyor. Ancak kapalı kapılar ardında İran’ın taleplerini karşılayacağından şüphe duyuyor ve yeni bir bombardıman kampanyasını olası senaryo olarak görüyor.
Bu hesabın merkezinde Hürmüz Boğazı yer alıyor. ABD’li bir yetkiliye göre, İran’ın tehditlerine rağmen tanker geçişlerini sürdürmeye yönelik ABD öncülüğündeki çabalar, Washington’ın anlaşma ihtiyacını azalttı. Başka bir deyişle, Tahran’ın elindeki en güçlü koz eski ağırlığını yitirdi. Öte yandan abluka İran ekonomisine ağır hasar veriyor; Irak ve BAE’nin İran uçuşlarını durdurması da yaptırım baskısının genişlediğine işaret ediyor.
Seçim takvimi ve çelişkili sinyaller
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İran’ın seçimlerden önce anlaşmaya hazır olduğunu belirterek Washington’ı Haziran mutabakat zaptına geri dönmeye çağırdı. Trump ise BM konuşmasında anlaşmanın seçimlerden sonra mümkün olabileceğini söylemiş, hafta başında da İran’ı yok etmekle tehdit etmişti.
Washington’dan gelen sinyaller de çelişkili. Bir gün önce bir Beyaz Saray yetkilisi görüşmeleri “olumlu ve yapıcı” olarak nitelendirmiş, özel temsilci Steve Witkoff da Arakçi ile görüşmesini umut verici bulmuştu. Aynı gün tarafların New York’ta savaştan aşamalı çıkışı ele aldığı da bildiriliyordu.
Kapı tamamen kapanmadı
Yetkililere göre temaslar bölgesel arabulucular üzerinden sürüyor; Katar ve diğer ülkeler süreci yeniden canlandırmaya çalışıyor. Trump’ın tutumu savaşın seyrine ve seçim sonuçlarına bağlı olarak değişebilir. Ayrıca askerler üzerindeki artan yük ve konuşlanmaların 2027’ye uzayabileceği ihtimali karşısında Trump’ın savaşın sona erdiğini ilan etmeyi değerlendirdiği belirtiliyor.
Analiz
Son gelişmeler analistlerin şüpheciliğini doğruluyor. Cenevre Uluslararası İlişkiler ve Kalkınma Enstitüsü’nden Cyrus Schayegh, İran’ın savaşta elde ettiği avantajları korumak istediğini, Washington’ın ise Haziran çerçevesine dönmeye direndiğini vurgulamıştı. Her iki taraf da zamanın kendi lehine işlediğini düşünüyor ve yedinci ayına giren çatışmanın akıbeti büyük olasılıkla Kasım seçimlerinin ardından belli olacak.
Haber, Al Jazeera, AFP, AP, The Wall Street Journal, Bloomberg ve Benzinga’nın aktardığı bilgiler derlenerek hazırlanmıştır.
