ABD merkezli, Orta Asya’ya odaklanan The Times of Central Asia’nın haberine göre, perşembe günü Türkmenistan’ın Hazar kıyısındaki Avaza tatil bölgesinde Orta Asya-Azerbaycan birliğinin ilk resmi istişare toplantısı yapılacak ve Azerbaycan bu zirvede artık tam üye statüsüyle temsil edilecek.
Yayının haberine göre, Türkmenistan lideri Serdar Berdimuhamedov, Hazar kıyısındaki bu merkezde Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan ve Azerbaycan devlet başkanlarını; Kasım-Jomart Tokayev, Sadır Caparov, İmamali Rahman, Şevket Mirziyoyev ve İlham Aliyev’i ağırlayacak. Kaynağa göre 8 Ekim’e planlanan toplantının gündeminde iklim değişikliği, su kaynakları, ticaret, enerji, ulaştırma ve bölgesel güvenlik gibi başlıklar yer alacak.
The Times of Central Asia’nın hatırlattığına göre, altı devlet başkanı bu yeni formatta ilk kez 31 Temmuz’da Çolpon-Ata’da gayriresmi şekilde bir araya gelmiş ve ulaştırma, enerji, ticaret ile güvenlik alanlarında daha sıkı iş birliğini öngören ortak bir bildiri imzalamıştı. Söz konusu toplantıda Aliyev, daha önce onur konuğu sıfatıyla katıldığı bu buluşmalara artık ekibin tam üyesi olarak dahil olduğunu belirtmişti.
The Times of Central Asia, Azerbaycan’ın bu formata kabulünün 2025 yılının Kasım ayında Taşkent’te düzenlenen zirvede beş Orta Asya ülkesinin liderleri tarafından oybirliğiyle onaylandığını, bunun sonucunda birliğin Hazar’ın her iki yakasını birleştirerek Güney Kafkasya’ya kadar genişlediğini yazdı. Habere göre Mirziyoyev söz konusu zirvede örgütün “Orta Asya Birliği” adı altında faaliyet göstermesini ve dönüşümlü sekretarya mekanizmasının kurulmasını önerdi. Bunun yanı sıra Özbekistan Senatosu Birinci Başkan Yardımcısı Sadık Safoyev, geçen hafta Bakü’de düzenlenen CAMCA bölgesel forumunda, basit istişare formatından daha gelişmiş bir yapıya geçiş ihtiyacının artık olgunlaştığını söyledi.
Yayın, Avaza’nın sembolik önemine de değinerek, 2007 yılının sonunda inşasına başlanan bu tatil bölgesinde 10 binden fazla misafiri ağırlayabilecek otel ve sağlık tesislerinin faaliyet gösterdiğini belirtiyor. Ancak muhabirlerin notlarına göre Hazar Denizi’nin su seviyesindeki düşüş, kıyı şeridini tatil bölgesinden hayli uzaklaştırmış; bu durum liman havzasının sığlaşmasına yol açarak gemilerin taşıma kapasitesinin azalmasına neden olmuş.
Haberde, Azerbaycan’ın birliğe katılımının Orta Koridor üzerinden ulaştırma bağlantılarının güçlendirilmesine hizmet ettiği vurgulanıyor: Türkmenbaşı’dan yola çıkan yükler önce Bakü’ye ulaştırılıyor, ardından Güney Kafkasya üzerinden Türkiye ve Avrupa’ya doğru hareket ediyor. Yayın, 28 Eylül’de yayımlanan Dünya Bankası raporuna dayanarak, Trans-Hazar güzergahına yönelik hedefli yatırımların 2040 yılına kadar ticaret hacmini üç kattan fazla artırabileceğini, taşıma sürelerini ise yarı yarıya düşürebileceğini yazdı. Habere göre bunun için en az 25 milyar dolarlık altyapı harcaması, buna ek olarak yaklaşık 30 milyar dolar tutarında ilave yatırım gerekecek.
Yayın ayrıca 2023 yılında Türkmenbaşı’da un ve bitkisel yağ kıtlığı nedeniyle protesto gösterileri yaşandığını, Human Rights Watch’ın 2025 yılına ilişkin değerlendirmesinde ise fiyat artışları ve temel gıda ürünlerindeki kıtlığın ülke için hâlâ güncel bir sorun olarak kaldığının belirtildiğini hatırlatıyor. Habere göre 9 Ekim’de Avaza’da BDT üyesi devlet başkanları Konseyi’nin toplantısı yapılacak; bu toplantıya Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin katılacak, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise özel konuk sıfatıyla iştirak edecek.
