Azerbaycan’da bilimsel kurumlarda çalışan 30 yaş altı araştırmacı sayısı 2024’teki 1.818 kişiden 2025’te 1.257 kişiye geriledi; bu yüzde 30,9’luk bir düşüşe işaret ediyor. Düşüş, ülke genelinde toplam araştırmacı sayısının artmasına rağmen yaşandı.
Azerbaycan’da genç araştırmacı sayısındaki keskin azalma dikkat çekiyor. Azerbaycan Genç Bilim İnsanı, Doktora ve Yüksek Lisans Öğrencileri Derneği Başkanı, felsefe doktoru İlgar Orucov, “Kaspi” gazetesine yaptığı açıklamada bu gerilemeyi yalnızca bilime duyulan ilginin azalmasıyla açıklamanın doğru olmayacağını belirtti. Orucov’a göre asıl nedenler, bilimsel kurumlardaki çalışma koşullarında, mali teşvik sisteminin zayıflığında ve kariyer yükselme imkanlarının sınırlılığında gizli.
Maaş seviyesi ve yavaş kariyer ilerlemesi
İlgar Orucov, en başta gelen sorunun bilimsel kurumlardaki maaş sisteminin özel sektörle rekabet edememesi olduğunu söyledi. Orucov’un aktardığına göre, yüksek lisans ve doktoraya ilgi duyan gençler iş hayatına atıldıktan sonra düşük gelirle karşılaşıyor ve bu durum onları teknoloji ile uluslararası şirketler sektörüne yönlendiriyor.
Uzman, bir diğer ciddi sorun olarak bilimsel kurumların iç yönetiminde bireysel başarıya dayalı terfi ilkelerinin ağır işlemesini gösterdi. Orucov’a göre, uzun süre aynı akademik unvanda kalacağını gören gençler başka alanlara yöneliyor. Bunun yanı sıra bazı laboratuvar ve enstitülerin teknik donanımı, uluslararası standartlara uygun araştırmalar yapmak için yeterli değil.
Dünya örnekleri ve önerilen çözümler
İlgar Orucov’a göre ABD, Almanya, Güney Kore, Singapur, Çin ve Japonya gibi ülkelerde genç araştırmacılar, devlet ve özel sermayenin birlikte desteklediği araştırma merkezlerine dahil ediliyor. Orucov, örnek olarak Almanya’daki Fraunhofer Derneği’nin uygulamasını hatırlattı: bu modelde bilimsel buluşların sanayiye satışından elde edilen kârın bir kısmı, genç bilim insanlarının patent haklarına bağlanarak kendilerine ödeniyor. Singapur, Çin ve Japonya’da ise büyük şirketlerle araştırmacılar arasında doğrudan sözleşmeye dayalı iş birliği kurulduğunu vurguladı.
Azerbaycan’da atılan adımlar arasında İlgar Orucov, Azerbaycan Bilim Fonu’nun genç araştırmacılara yönelik hibe programlarını ve yurt dışında eğitim için devlet programları çerçevesinde binlerce gencin yüksek lisans ve doktora düzeyinde eğitim gördüğünü hatırlattı. Orucov, mevcut uygulamaların yeterli olmadığını ve daha köklü reformlara ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Önerilen tedbirler arasında genç çalışanlar için ayrı maaş ek ödemeleri ile devlet tarafından “Genç Bilim İnsanları İnovasyon Hibeleri” adıyla yeni bir programın oluşturulması yer alıyor.
Kaynak: Oxu.az
