Kelbecer ilçesine bağlı Veng köyündeki Hudavenk Manastırı kompleksinde 2026 yılı Ağustos-Eylül aylarında ilk kez arkeolojik kazı çalışması yapıldı. Çalışma, Kafkas Albanyası’nın maddi kültür mirasının araştırılmasına katkı sağlıyor.
Hudavenk Manastırı kompleksindeki arkeolojik araştırmayı, Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi (AMEA) Arkeoloji ve Antropoloji Enstitüsü bünyesinde faaliyet gösteren ve Kafkas Albanyası’nın maddi kültür mirasına odaklanan bilimsel heyet gerçekleştirdi. Araştırma ekibine başkanlık eden, tarih bilimleri doktoru, doçent ve Antik Dönem ile Alban Arkeolojisi Bölümü Başkanı Natig Alışov, çalışmanın ilk sonuçlarını açıkladı.
Alışov’un aktardığına göre bu dini kompleks, Kafkas Albanyası döneminden kalma en önemli ibadet merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor ve farklı tarihi dönemlere ait çok sayıda kültür katmanını barındırıyor. Yapılan incelemeler sonucunda geç antik çağa, erken Orta Çağ’a ve Orta Çağ’a ait katmanlar tespit edildi; bu da yapının yaşının yaklaşık iki bin yıla ulaştığını gösteriyor.
Ermeni işgali döneminde verilen zararlar
Uzmanların açıklamasına göre antik döneme ait bölüm, işgal yıllarında ciddi hasar gördü. Yol yapımı ve kiliseye çıkan merdivenli patikanın inşası sırasında bu katmanların büyük bölümü toprak altında kaldı, antik yapılardan arta kalan taşlar ise bölgenin çevresine duvar örmek için kullanıldı.
Erken Orta Çağ’a ait alanın bir kısmı işgal döneminde tarımsal amaçlarla kullanıldı. Kelbecer’in işgalden kurtarılmasının ardından bölgede konuşlanan Rus barış gücü askerleri, yapının güney tarafında siper kazdı; bazı alanlar ise spor sahasına dönüştürüldü.
Orta Çağ’a ait binalarda 1993-2020 yılları arasında yapılan onarım çalışmalarında hem binaların iç kısımlarına hem de dış görünümlerine müdahale edildiği tespit edildi. Ayrıca izinsiz yapılan inşaat ve montaj işlemleri nedeniyle mevcut kültür katmanlarının zarar gördüğü belirtildi.
Sıradaki adımlar: sistemli kazı ve restorasyon
Heyet yetkililerinin açıklamasına göre, geç antik ve erken Orta Çağ katmanlarının bulunduğu alanlarda önümüzdeki dönemde düzenli kazı çalışmaları sürdürülecek. Bununla birlikte söz konusu alanlarda koruma ve restorasyon çalışmalarının da hayata geçirilmesi planlanıyor.
Orta Çağ bölümünde ise arşiv belgeleri ve eski fotoğraflar temel alınarak, işgal döneminde kilise binalarının görünümünde meydana gelen değişiklikler incelenecek. Bu kapsamda, yapının tarihi ve kültürel değerine yapılan müdahaleler de ayrıntılı şekilde araştırılacak.
