Azerbaycan’ın Kuba bölgesinde elma bahçelerinin ekili alanı son beş yılda neredeyse yarı yarıya azalarak 13 bin 518 hektardan 7 bin 077 hektara geriledi. Bu sezon yağışlı havanın tetiklediği karaleke hastalığı ise yerli üreticilerin gelirine ağır darbe vurdu.
Azerbaycan Tarım Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre, Bakü’nün kuzeyinde yer alan Kuba bölgesinde elma bahçelerinin toplam ekim alanı 2021-2025 yılları arasında yüzde 47,6 oranında küçüldü. 2021’de 13 bin 518 hektar olan bahçe alanı 2025’te 7 bin 077 hektara kadar düştü. Aynı dönemde bu yıl yağışlı hava koşullarıyla birlikte yayılan karaleke hastalığı, çiftçilerin gelirlerini ciddi biçimde azalttı.
Çiftçi Elşad Rüstemov, 1,5 hektarlık elma bahçesinde normal şartlarda sezon boyunca 5-6 kez ilaçlama yaptığını, ancak bu yıl bu sayının 15’e çıktığını söyledi. Buna rağmen masraflar bile çıkmadı; daha önce bahçeden 8-10 bin manat kazanç elde eden çiftçi, bu kez tüm masraflar düşüldükten sonra 5-6 bin manat zarara uğradı. Rüstemov, bu durumun sürmesi halinde köklü Kuba elması türünün unutulacağını belirtti.
Bir başka çiftçi Teymur Seyfullayev ise benzer büyüklükteki arazide önceki yıllarda 16 ton topladığı ürünün bu yıl sadece 6 tona düştüğünü aktardı. Hasat süresinin kısaldığını, satış fiyatının ise kilogram başına en fazla 70 gepik (manatın yüzde biri) olduğunu kaydeden Seyfullayev, işletmesinin 7-8 bin manat zarar yazdığını söyledi.
Yağışlar hastalığın yayılmasına zemin hazırladı
Tarım Bakanlığı’nın açıklamasına göre, bu yılın ilkbaharında çiçeklenme ve meyve bağlama döneminde uzun süren yağışlar karaleke hastalığının hızla yayılmasına yol açtı. Bölgede yaklaşık 4 bin 500 hektar elma bahçesi farklı düzeylerde hastalıktan etkilendi. Bakanlık, hastalığa yakalanmanın otomatik olarak ürün kaybı anlamına gelmediğini, kayıp büyüklüğünün hastalığın yayılma hızına ve mücadele çalışmalarının etkinliğine bağlı olduğunu vurguladı.
Bakanlık çiftçilere hastalıklı yaprak ve meyvelerin bahçeden temizlenmesini, ağaç taçlarının doğru şekillendirilerek hava sirkülasyonunun iyileştirilmesini önerdi. Yetkililer, ilaçlama sayısının artırılmasının tek başına sonucu iyileştirmediğini, uygun ilacın doğru zamanda ve doğru dozda uygulanmasının asıl belirleyici faktör olduğunu kaydetti.
Ekim alanındaki daralmanın nedenleri
Bakanlığın verdiği bilgiye göre, elma bahçelerinin alanındaki azalmanın başlıca nedenleri arasında ekonomik ömrünü tamamlamış eski bahçelerin tasfiye edilmesi ve bazı üreticilerin kiraz ile şeftali-nektarin yetiştiriciliğine yönelmesi yer alıyor. 2021-2025 arasında bölgede toplam 7 bin 575 hektar yeni meyve bahçesi kuruldu, ancak bu rakam yeni elma bahçelerini değil, genel olarak meyve bahçelerini kapsıyor: 4 bin 736 hektarı kiraz, 1 bin 312 hektarı şeftali-nektarin, kalan 1 bin 527 hektarı ise diğer meyve türlerine ait.
Bakanlık, eski bahçelerin kademeli olarak yenilenmesini ve hastalıklara dayanıklı çeşitlerin kullanılmasını gerekli görüyor. Yetkililerin değerlendirmesine göre, doğru tarım tekniklerinin uygulandığı geleneksel bahçelerde hektar başına 25-30 ton, süper yoğun dikim yöntemiyle kurulan bahçelerde ise bu rakamın 50 tonun üzerine çıkabileceği belirtiliyor.
Çiftçilerin risklerini azaltmak amacıyla sigorta ve teşvik mekanizmaları devreye sokuldu. Tarım Sigortası Fonu’nun açıkladığına göre, ülke genelinde elma ve fidan alanlarının 705,91 hektarı 2026 yılına kadar sigorta kapsamına alındı; sigorta tutarı 11 milyon 743 bin 374,99 manata ulaştı. Standartlara uygun süper yoğun bahçe kurulumu için hektar başına 11 bin manat tutarında ekim teşviki veriliyor.
Ekonomist: kayıplar yalnızca hava koşullarından kaynaklanmıyor
Ekonomist Asif İbrahimli, Kuba’daki çiftçilerin karşılaştığı sorunların yalnızca iklim ve hastalıkla sınırlı olmadığını, artan maliyetler, ürün kayıpları ve pazara erişim güçlüğünün aynı anda gelirleri olumsuz etkilediğini söyledi. İbrahimli’ye göre bu durum özellikle küçük ve orta ölçekli çiftçi işletmelerinin bir sonraki sezona hazırlanma gücünü zayıflatıyor.
İbrahimli, tüm ürünün aynı anda pazara çıkmasının fiyatlar üzerinde baskı yarattığını, depolama altyapısının yetersizliğinin ise çiftçileri ürünü hemen satmaya zorladığını belirtti. Ekonomiste göre pazardaki satış fiyatı ile işleme tesislerinin alım fiyatı arasında ciddi bir fark bulunuyor ve asıl riski çiftçi üstleniyor.
İbrahimli ayrıca küçük çiftçi işletmelerinin büyük perakende zincirlerinin talep ettiği sınıflandırma ve ambalajlama standartlarına uyum sağlamakta zorlandığını, bunun da ithal ürünlere rağbeti artırdığını vurguladı. Ekonomiste göre bölgede ortak sınıflandırma-ambalajlama merkezlerinin kurulması, kooperatif modelinin uygulanması ve Kuba elmasının tek bir marka olarak pazarlanması sektörün rekabet gücünü artırabilir.
