Ukrayna merkezli Kyiv Post, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev’in Rusya’yı Türk Devletleri Teşkilatı’na (TDT) katma girişiminin Kırım Tatar liderlerinden sert tepki aldığını ve bu adımın teşkilatın sonunun başlangıcı olabileceğini yazdı.
Kyiv Post’un haberine göre Kasım-Jomart Tokayev bu teklifi 30 Ekim’de Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinde dile getirdi; Rusya’nın TDT+ formatına dahil edilmesini ya da ona gözlemci statüsü verilmesini önerdi. Kazakistan lideri bu adımı, Moskova’nın Türk dünyasıyla tarihi bağı ve ülkede yaşayan Tatar, Başkurt, Çuvaş, Saha gibi milyonlarca Türk dilli vatandaşla gerekçelendirdi.
Habere göre Kırım Tatar Milli Meclisi Başkanı Refat Çubarov, bu girişimi Kremlin’in Türk coğrafyasındaki nüfuzunu genişletmek için tasarladığı olası bir operasyon olarak değerlendirdi. Çubarov, Facebook’ta yaptığı paylaşımda Moskova’nın teklife anında olumlu yanıt vermesine dikkat çekerek Tokayev ile Kremlin arasında koordineli bir hareketin söz konusu olabileceğini öne sürdü. Çubarov, “Eminim ki Tokayev tam da Moskova’nın istediğini dile getirdi” ifadelerini kullandı.
Çubarov’a göre Orta Asya cumhuriyetleri son yıllarda kısmen de Rusya’ya bağımlılığı azaltmak için Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesindeki ilişkilerini derinleştirdi; Rusya’nın bu yapıya kabulü ise söz konusu politikayı boşa çıkarabilir. Çubarov, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askeri saldırısını ve Kırım’ın işgalini sürdürdüğü bir dönemde teşkilata kabul edilmesinin çelişki oluşturacağını belirterek üye devletleri bu girişimi reddetmeye çağırdı. Kyiv Post, Çubarov’un bu durumun Türkiye’yi zor bir seçimle karşı karşıya bıraktığını düşündüğünü aktardı. Yayın ayrıca şu soruyu gündeme getirdi: Rusya’daki Türk dilli halklar üyeliği gerekçelendiriyorsa, Tokayev neden aynı teklifi Kırım Tatarları, Karaylar, Kırımçaklar ve Gagavuzların yaşadığı Ukrayna için gündeme getirmedi.
Gözlemci statüsü tartışması
Kyiv Post’un aktardığına göre Türkiye’de iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) genel başkan yardımcısı Kürşad Zorlu, TDT kurallarına göre gözlemci statüsü alabilmek için Türk dili veya akraba bir dilin ülkenin tamamında resmi dil olarak tanınması gerektiğini, TDT+ formatına katılımın ise üye ülkelerin oy birliğini gerektirdiğini belirtti. Yayın, Tatarca, Başkurtça ve Sahacanın Rusya’da yalnızca kendi cumhuriyetlerinde resmi statüye sahip olduğunu, Zorlu’nun sözlerinin ise Erdoğan hükümetinin nihai tutumu anlamına gelmeyebileceğini yazdı. Yayın, Rus Diplomatlar Derneği Başkan Yardımcısı Andrey Baklanov’un görüşlerine de yer verdi; Baklanov, Rusya’nın 2005 yılında İslam İşbirliği Teşkilatı’na gözlemci olması örneğinin TDT’de de tekrarlanabileceğini söyledi. Kyiv Post ayrıca Azerbaycan ile Türkiye arasında 2026 yılının Eylül ayında 500 milyon doların üzerinde değere sahip savunma alanında anlaşmalar imzalandığını kaydetti; bu gelişme Ankara’nın bölgedeki artan askeri nüfuzunun bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
