Ukrayna nəşri Kyiv Post yazır ki, Qazaxıstan prezidenti Qasım-Jomart Tokayevin Rusiyanı Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) cəlb etmək təklifi Krım tatarları liderlərinin sərt etirazına səbəb olub, bu addım isə təşkilatın sonunun başlanğıcı ola bilər.
Kyiv Post-un məlumatına görə, Qasım-Jomart Tokayev bu təklifi 30 oktyabr tarixində Ankarada keçirilən TDT sammitində səsləndirib, Rusiyanın TDT+ formatına cəlb edilməsini və ya ona müşahidəçi statusu verilməsini təklif edib. Qazaxıstan rəhbəri bu addımı Moskvanın türk dünyası ilə tarixi bağlılığı və ölkədə yaşayan tatar, başqırd, çuvaş, saxa kimi milyonlarla türkdilli vətəndaşla əsaslandırıb.
Nəşrin yazdığına görə, Krım Tatar Xalqı Məclisinin sədri Refat Çubarov bu təşəbbüsü Kremlin türk coğrafiyasındakı nüfuzunu genişləndirmək üçün hazırladığı ehtimal olunan əməliyyat kimi qiymətləndirib. Çubarov Facebook-dakı paylaşımında Moskvanın təklifə ani şəkildə müsbət reaksiya verdiyinə diqqət çəkərək, Tokayev ilə Kreml arasında razılaşdırılmış hərəkətin mümkünlüyünü irəli sürüb. O yazıb: “Əminəm ki, Tokayev məhz Moskvanın istədiyini dilə gətirib”.
Çubarovun fikrincə, Mərkəzi Asiya respublikaları son illər qismən də Rusiyadan asılılığı azaltmaq üçün TDT çərçivəsindəki münasibətlərini dərinləşdirib, Rusiyanın bu struktura qəbulu isə həmin siyasəti puça çıxara bilər. O əlavə edib ki, Rusiya Ukraynaya qarşı hərbi hücumunu və Krımın işğalını davam etdirdiyi şəraitdə onun təşkilata qəbul edilməsi ziddiyyətlidir və üzv dövlətləri bu təşəbbüsü rədd etməyə çağırıb. Kyiv Post bildirir ki, Çubarov bu vəziyyətin Türkiyəni ağır seçim qarşısında qoyduğunu düşünür. Nəşr həmçinin sual qaldırır: əgər Rusiyadakı türkdilli xalqlar onun qəbulunu əsaslandırırsa, nəyə görə Tokayev eyni təklifi Krım tatarları, karaimlər, krımçaklar və qaqauzların yaşadığı Ukrayna üçün irəli sürməyib.
Müşahidəçi statusu ətrafında mübahisə
Kyiv Post-un məlumatına əsasən, Türkiyənin hakimiyyətdəki Ədalət və Tərəqqi Partiyasının (AKP) sədr müavini Kürşad Zorlu bildirib ki, TDT qaydalarına görə müşahidəçi statusu almaq üçün türk və ya qohum dil ölkənin bütün ərazisində rəsmi dil kimi tanınmalıdır, TDT+ formatında iştirak isə üzv dövlətlərin yekdil razılığını tələb edir. Nəşr yazır ki, Rusiyada tatar, başqırd və saxa dilləri yalnız ayrı-ayrı respublikalarda rəsmi statusa malikdir, Zorlunun sözləri isə Ərdoğan hökumətinin yekun mövqeyi sayılmaya bilər. Nəşr Rusiya Diplomatları Assosiasiyasının sədr müavini Andrey Baklanovun fikrinə də yer verib: o, Rusiyanın 2005-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında müşahidəçi olması presedentinin TDT-də də təkrarlana biləcəyini bildirib. Kyiv Post həmçinin qeyd edib ki, Azərbaycan ilə Türkiyə arasında 2026-cı ilin sentyabrında 500 milyon dollardan çox dəyərində hərbi sahə sazişləri imzalanıb, bu da Ankaranın regiondakı artan hərbi nüfuzunun göstəricisi kimi şərh olunur.
