İsveçrədə vətəndaşlar ölkənin daimi neytrallıq statusunun əsas qanunda təsbiti və xarici sanksiyalara qoşulmanın məhdudlaşdırılması, bundan başqa yerli qida istehsalının genişləndirilməsi barədə iki ayrı təklifə münasibət bildirirlər.
İsveçrədə bu gün neytrallıq, xarici sanksiyalar və qida təhlükəsizliyi məsələlərini əhatə edən referendum keçirilir. Nəticələrin bazar günü günortadan sonra elan olunacağı bildirilir.
Birinci təklifin müəllifi sağ-mühafizəkar düşərgəyə mənsub siyasi qüvvəyə yaxın duran bir ictimai birlikdir. Bu qurum ölkənin daimi və silahlanmış neytrallıq vəziyyətinin Əsas Qanunda rəsmiləşdirilməsini, habelə bu prinsipin tətbiqi üçün əlavə sərt normaların qəbulunu təklif edir.
Sənədə əsasən, İsveçrə hərbi xarakterli və ya müdafiə məqsədli blok və ittifaqlara üzv ola bilməyəcək, onlarla heç bir formatda əməkdaşlıq qurmayacaq. Bu qadağadan kənara çıxmaq yalnız ölkə birbaşa hücuma məruz qaldıqda və ya belə bir hücumun real təhlükəsi yarandıqda mümkün olacaq. Bundan başqa, layihə İsveçrənin başqa dövlətlər arasında gedən silahlı qarşıdurmalara qarışmamasını da şərtləndirir.
Təşəbbüsün tərəfdarlarının fikrincə, bu addım ölkənin təhlükəsizliyini artıracaq, zira digər dövlətlər sərt neytral mövqeyə hörmətlə yanaşacaq. Buna qarşı çıxanlar isə vurğulayırlar ki, indiki dövrdə neytrallığı bəhanə edərək təcavüzkarla qurbanı eyniləşdirmək yanlış yanaşmadır.
Əgər təklifin ikinci hissəsi dəstəklənərsə, İsveçrə müharibədə iştirak edən dövlətlərə qarşı heç bir sanksiya tətbiq etməyəcək. Buna yalnız BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarının icrası və sanksiyalardan boyun qaçırmanın qarşısını almağa yönəlik hallar aid olmayacaq; belə dövlətlərlə ticarət isə mövcud səviyyədə davam etdiriləcək.
Bu təşəbbüsün gündəmə gəlməsi Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi əməliyyatından sonra Bern hökumətinin yürütdüyü xəttlə bağlı yaranan gərgin müzakirələrlə əlaqələndirilir – belə ki, o vaxtdan bəri İsveçrə Avropa İttifaqının Moskvaya qarşı qəbul etdiyi məhdudiyyətlərin çoxuna qoşulub. Hökumət və qanunvericilik orqanı bu təşəbbüsə qarşı çıxır, əsaslandırırlar ki, indiki qanunvericilik neytrallığı yetərincə qoruyur, yeni qadağalar isə ölkənin dəyişkən beynəlxalq mühitə operativ cavab vermək qabiliyyətini zəiflədəcək.
İkinci təşəbbüs isə qida təhlükəsizliyinə yönəlib və daxili istehsalın ümumi istehlakın minimum 70 faizini ödəməsini şərt qoyur. Sənəddə eyni zamanda bitki əsaslı qidaların istehsalının çoxaldılması, kimyəvi gübrə və zərərvericilərə qarşı preparatların istifadəsinin azaldılması, su mənbələrinin, torpaq ehtiyatlarının və bioloji müxtəlifliyin qorunması nəzərdə tutulur. Bu hədəflərə on illik müddətdə çatılması planlaşdırılır.
Hökumət və parlament bu ikinci təşəbbüsə də mənfi münasibət bildirərək qeyd ediblər ki, onun tətbiqi kənd təsərrüfatı sektoruna və vətəndaşların qidalanma tərzinə ciddi təsir göstərəcək, üstəlik nəzərdə tutulan vaxt çərçivəsində istənilən nəticəyə nail olmaq real deyil.
Hər iki təşəbbüsün qanun qüvvəsi qazanması üçün təkcə səs çoxluğu kifayət etmir, eyni zamanda kantonların əksəriyyətinin də razılığı zəruridir.
