Üç İspan elmi qurumunun apardığı birgə araşdırma göstərib ki, hipokampda yerləşən bəzi xüsusi neyronlar əvvəlki xatirələri qoruyarkən yeni hadisələrlə bağlı məlumatların da yaddaşa yazılmasına şərait yaradır. Nəticələr “PLOS Biology” elmi nəşrində işıq üzü görüb.
Araşdırmanı İspaniya Milli Elmi Tədqiqatlar Şurasının (CSIC) və Miqel Ernandes Universitetinin birgə fəaliyyət göstərdiyi, dövlət tərəfindən maliyyələşən Nevrologiya İnstitutunun mütəxəssisləri həyata keçirib. Komandanın əsas sualı bu olub: insan beyni, məsələn, qonşuluqdakı bir tikinti-təmir işinin əvvəlki, icra prosesindəki və yekun görünüşünü necə ayrı-ayrılıqda yadda saxlayır və onları qarışdırmır?
Neyron Şəbəkə Plastikliyi laboratoriyasının tədqiqatçıları hesab edirlər ki, bu funksiyanı hipokampın dentat qırışı adlanan sahəsi yerinə yetirir — məhz bu bölgə yeni xatirələrin yaranmasına xidmət edir. Burada fəaliyyət göstərən xüsusi bir neyron tipi digər hüceyrələrin işini zəiflədərək yeni təcrübələrin yaddaşa daxil olmasına yardımçı olur.
Bunu sübut etmək üçün alimlər siçanlar üzərində sınaqlar aparıb və bu məhdudlaşdırıcı (inhibə edici) prosesi fərqli dərəcələrdə dəyişdiriblər. Tədqiqatın həmmüəllifi və IN CSIC-UMH-də bu sahəyə rəhbərlik edən Enkarni Markosun izah etdiyinə görə, adi səviyyədən aşağı inhibə zamanı heyvanların davranışı daha yaxşı yaddaş bərpası və daha ətraflı xatırlama ilə üst-üstə düşüb.
Bununla belə, məlumatın maksimum həcmdə qorunması üçün obyektiv olaraq daha “yaxşı” və ya “pis” sayılan sabit inhibə dərəcəsi mövcud deyil. Komandanın istifadə etdiyi hesablama modelinə əsasən, yaddaş yükü kiçik olduqda zəifləmiş inhibə faydalı olur, lakin informasiya miqdarı xeyli artdıqda bu fayda aradan qalxır.
Araşdırma onu da göstərir ki, xatirənin növündən asılı olaraq, hipokampın dentat qırışı ya yeni daxilolan məlumatların mənimsənilməsinə kömək edə bilər, ya da əksinə, yeni təsirlər qarşısında mövcud xatirəni daha sabit vəziyyətdə saxlaya bilər. Bu, kontekstin əhəmiyyətindən, yəni komandanın “tapşırığın tələbləri” adlandırdığı amildən asılıdır. Markos bildirib ki, əldə olunan nəticələr inhibə vasitəsilə işləmə rejimini dinamik tənzimləyən bir mexanizmin mövcud olduğunu göstərir.
