Azərbaycanın növbəti ilə dair dövlət büdcəsi layihəsinə görə, Şah Dəniz yatağında 2027-ci ildə həm qaz, həm kondensat hasilatı azalacaq, bununla yanaşı layihədən gələn mənfəət vergisi gəlirləri də aşağı düşəcək.
Dövlət büdcəsinin proqnoz rəqəmlərinə əsasən, Şah Dəniz yatağı üzrə hasilat 2027-ci ildə geriləyəcək: kondensat həcmi 2026-cı il proqnozu ilə müqayisədə 0,5 milyon barrel (1,7%) azalaraq təxminən 29,8 milyon barrelə enəcək. Təbii qaz istehsalının isə 0,2 milyard kubmetr (0,7%) aşağı düşərək 26,7 milyard kubmetrə çatacağı ehtimal olunur.
Layihədən 2027-ci ildə gözlənilən mənfəət vergisi 1,42 milyard manat (835,3 milyon ABŞ dolları) səviyyəsində hesablanıb. Bu rəqəm 2026-cı il proqnozundan 180 milyon manat (105,9 milyon dollar), yəni 11,3% az olacaq. Həmçinin bu göstərici 2025-ci ildə toplanmış faktiki vergi məbləğindən 840,3 milyon manat (494,3 milyon dollar) – 37,2% – aşağıdır.
Büdcə sənədlərində vurğulanır ki, vergi gəlirlərinin azalmasına iki amil təsir edir: hasilat həcminin düşməsi və qaz qiymətlərinə münasibətdə daha ehtiyatlı yanaşmanın tətbiqi. 2027-ci il üçün Avropa birjalarında nəzərdə tutulan qaz qiyməti 2026-cı il göstəricisindən 30 dollar (6,8%) az müəyyənləşdirilib.
2026-cı ildə də azalma proqnozlaşdırılır
2026-cı il büdcə hesablamalarına görə, Şah Dənizdə kondensat istehsalı 30,3 milyon barrel, qaz istehsalı isə 26,9 milyard kubmetr səviyyəsində olacaq. Bu, 2025-ci illə müqayisədə kondensatda 3,3 milyon barrel (10,4%), qazda isə 0,6 milyard kubmetr (2,2%) azalma deməkdir. Sənədlərə görə, 2026-cı ildə vergi gəlirlərinin düşməsinin əsas səbəblərindən biri Avropada qaz qiymətlərinin ucuzlaşmasıdır – qəbul edilən qiymət əvvəlki ilin göstəricisindən 73,8 dollar (15,3%) aşağıdır.
2026-cı ilin ilk doqquz ayına aid faktiki göstəricilər bu tendensiyanın artıq reallaşdığını göstərir. Həmin dövrdə Şah Dəniz Alfa və Şah Dəniz Bravo platformalarından birgə təxminən 20 milyard standart kubmetr qaz və 21 milyon barrel kondensat hasil edilib. Bu rəqəmlər 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə qazda 1 milyard kubmetr (5%), kondensatda isə 3 milyon barrel (12,5%) azalmanı əks etdirir.
Hazırda Şah Dəniz qurğularının ümumi istehsal gücü gündə təxminən 79 milyon standart kubmetr, illik ifadədə isə 28,8 milyard standart kubmetr civarındadır.
Layihənin tarixçəsi
Bakıdan təxminən 70 kilometr məsafədə, Xəzər dənizinin Azərbaycana məxsus sektorunda yerləşən Şah Dəniz ölkənin əsas qaz və kondensat yataqlarından biri sayılır. Yatağın kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsünə dair saziş 1996-cı il iyunun 4-də imzalanıb və həmin ilin oktyabrın 17-də ratifikasiya olunub. Yataq 1999-cu ildə kəşf edilib.
2013-cü il dekabrın 17-də Bakıda imzalanan əlavə sazişlərlə pay bölgüsü müqaviləsinin müddəti on il uzadılaraq 2036-cı ildən 2046-cı ilədək müəyyənləşdirilib. Layihənin iştirakçıları sırasında bp (29,99%, operator şirkət), Lukoil (19,99%), Türkiyənin TPAO-su (19%), Cənub Qaz Dəhlizi şirkəti (16,02%), NIKO (10%) və Macarıstanın MVM şirkəti (5%) var.
