Çinli tədqiqatçılar aşkarlayıb ki, içməli suyu sadəcə qaynadıb süzmək tərkibindəki nano və mikroplastik hissəcikləri xeyli azaldır. Nəticələr suyun sərtliyindən asılı olaraq 25 faizdən 90 faizədək təmizlənmə göstərib.
Qvancjou Tibb Universitetindən biotibbi mühəndis Zimin Yu rəhbərlik etdiyi komanda 2024-cü ildə həm yumşaq, həm də minerallarla zəngin sərt kran suyu üzərində eksperimentlər aparıb. Tədqiqatçılar suya süni şəkildə nano və mikroplastik əlavə edib, ardınca onu qaynadaraq əmələ gələn çöküntünü süzüblər.
Nəticələrə görə, su nə qədər sərt olarsa, qaynatma zamanı plastik hissəciklərin çökməsi bir o qədər effektli olur. Belə ki, kalsium karbonatın miqdarı litrdə 80 milliqramdan 180 və 300 milliqrama qədər artdıqca, nanoplastiklərin çökmə səmərəliliyi 34 faizdən 84 və 90 faizə yüksəlib. Yumşaq suda isə bu göstərici təxminən 25 faiz səviyyəsində qalıb.
Alimlərin izahına görə, su qızdırıldıqca sərt suda olan kalsium karbonat məhluldan ayrılaraq əhəngdaşı qalığı (əhəngdaşı qabığı) formasında plastik hissəciklərin üzərini örtür və onları bir növ “tələyə” salır. Bu proses adətən mətbəx çaydanlarında görünən ağ çöküntü ilə eynidir.
Beləliklə yaranan əhəngli qabıqla örtülmüş plastik qırıntılarını çay süzmək üçün istifadə edilən adi paslanmayan poladdan hazırlanmış mesh süzgəclə belə ayırmaq mümkündür. Tədqiqat qrupu bu üsulu daha yüksək qatılıqda nanoplastiklə də sınayıb və oxşar azalma müşahidə edib.
Yu və həmkarları qaynadılmış su içməyin qlobal miqyasda insanların nano və mikroplastiklərə məruz qalmasını azaltmaq üçün uzunmüddətli perspektivdə işlək yol ola biləcəyini vurğulayıblar. Onlar eyni zamanda qeyd ediblər ki, bu vərdiş hazırda yalnız bəzi bölgələrdə yerli ənənə kimi yayılıb.
Mikroplastik niyə problem yaradır
Keçmiş tədqiqatlarda içməli kran suyunda polistirol, polietilen, polipropilen və polietilen tereftalat kimi plastik növlərinin qalıqları aşkarlanıb. Texas Arlinqton Universitetinin 2025-ci ildə dərc etdiyi ədəbiyyat icmalına görə, insanların mikroplastiklə təmasının əhəmiyyətli hissəsi məhz içməli sudan qaynaqlanır, çünki tullantı suların təmizlənməsi qurğuları bu hissəcikləri tam aradan qaldıra bilmir.
Qlobal miqyasda plastik istehsalı başlayandan bəri təxminən 9 milyard ton plastik istehsal olunub və onun böyük hissəsi tam parçalanmadan getdikcə xırdalanaraq planetə yayılan incə toz formasına düşüb.
Plastik qalıqlarının insan sağlamlığına nə dərəcədə zərər verdiyi hələ tam aydınlaşdırılmasa da, bəzi tədqiqatlar onları bağırsaq mikrobiomundakı dəyişikliklər və antibiotiklərə qarşı artan müqavimətlə əlaqələndirib. Zimin Yu və komandası bildirib ki, əldə etdikləri nəticələr daha çox sayda nümunə ilə davam edəcək gələcək araşdırmalar üçün zəmin yaradır.
Tədqiqat “Environmental Science & Technology Letters” jurnalında dərc olunub.
Mənbə: ScienceAlert
