Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin açıqladığı rəqəmlərə görə, Quba rayonunda alma bağlarının əkin sahəsi son beş ildə təqribən yarıya enərək 13 518 hektardan 7 077 hektara düşüb. Bu mövsümdə yağışlı havanın törətdiyi dəmgil xəstəliyi isə yerli fermerlərin məhsuluna ağır zərbə vurub.
Quba rayonunda alma bağlarının ümumi əkin sahəsi 2021-2025-ci illər ərzində 47,6 faiz kiçilib. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin rəqəmlərinə əsasən, 2021-ci ildə 13 518 hektar olan sahə 2025-ci ildə 7 077 hektara enib. Eyni zamanda bu il yağışlı hava fonunda yayılan dəmgil xəstəliyi fermerlərin gəlirlərinə ağır zərbə vurub.
Fermer Elşad Rüstəmov bildirib ki, 1,5 hektarlıq alma bağında adətən mövsüm ərzində 5-6 dəfə dərman çilənsə də, bu il həmin rəqəm 15-ə qalxıb. Buna baxmayaraq, xərclər geri qayıtmayıb: əvvəllər bağdan 8-10 min manat qazanc əldə edən fermer bu dəfə bütün məsrəfləri çıxandan sonra 5-6 min manat ziyana düşüb. Onun sözlərinə görə, vəziyyət bu cür davam etsə, köklü Quba alması növü unudulacaq.
Başqa bir fermer, Teymur Seyfullayev isə oxşar sahədə əvvəllər 16 ton yığdığı məhsulun bu il cəmi 6 tona düşdüyünü açıqlayıb. Onun qeydinə görə, yığım müddəti də qısalıb, satış qiyməti isə kiloqramda ən çoxu 70 qəpik olub. Nəticədə təsərrüfat 7-8 min manat itki ilə üzləşib.
Yağışlar xəstəliyin yayılmasına şərait yaradıb
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin açıqlamasına görə, 2026-cı ilin yaz fəslində çiçəkləmə və meyvə bağlama dövründə uzun sürən yağışlar dəmgil xəstəliyinin sürətlə yayılmasına imkan verib. Rayon ərazisində təqribən 4 500 hektar alma bağı müxtəlif dərəcədə yoluxmaya məruz qalıb. Nazirlik vurğulayıb ki, yoluxma avtomatik olaraq məhsul itkisi demək deyil – itkinin miqyası xəstəliyin sürəti və aparılan mübarizə işlərinin effektivliyindən asılıdır.
Qurum fermerlərə xəstə yarpaq və meyvələrin bağdan təmizlənməsini, ağac çətirlərinin düzgün formalaşdırılaraq hava dövranının yaxşılaşdırılmasını məsləhət görüb. Nazirliyin bildirdiyinə görə, çiləmə sayının artırılması özlüyündə nəticəni yaxşılaşdırmır; önəmli olan uyğun preparatın seçilib vaxtında, doğru dozada tətbiq edilməsidir.
Əkin sahəsinin kiçilməsinin arxasında duran səbəblər
Nazirliyin verdiyi məlumata əsasən, alma bağlarının sahəsinin azalmasına əsas təsir göstərən amillər köhnəlmiş, iqtisadi faydalılıq dövrünü keçirmiş bağların ləğvi və bəzi istehsalçıların gilas, şaftalı-nektarin növlərinə keçidi olub. 2021-2025-ci illər arasında rayonda cəmi 7 575 hektar yeni meyvə bağı salınıb, bu rəqəm alma bağlarını deyil, ümumilikdə meyvə bağlarını əhatə edir: 4 736 hektarı gilas, 1 312 hektarı şaftalı-nektarin, qalan 1 527 hektarı isə sair meyvə növlərinin payına düşür.
Nazirlik köhnə bağların tədricən yenilənməsini və xəstəliklərə dözümlü sortların tətbiqini zəruri sayır. Qurumun qiymətləndirməsinə görə, aqrotexniki qaydalara düzgün riayət edildiyi halda ənənəvi bağlardan hektarda 25-30 ton, superintensiv üsulla salınmış bağlardan isə bu göstəricinin 50 tondan yuxarı ola biləcəyi bildirilir.
Fermerlərin risklərini yumşaltmaq məqsədilə sığorta və subsidiya alətləri işə salınıb. Aqrar Sığorta Fondunun açıqladığına görə, 2026-cı ilədək ölkə səviyyəsində alma və ting sahələrinin 705,91 hektarı sığortalanıb, sığorta məbləği isə 11 743 374,99 manata çatıb. Normativlərə uyğun superintensiv bağların salınması üçün hər hektara 11 000 manat həcmində əkin subsidiyası ayrılır.
İqtisadçı: itkilər təkcə hava şəraitindən qaynaqlanmır
İqtisadçı Asif İbrahimli bildirib ki, Quba fermerlərinin qarşılaşdığı çətinliklər yalnız iqlim və xəstəliklə məhdudlaşmır – xərclərin artması, itkilər və satış bazarına çıxış imkanlarının azlığı eyni anda gəlirlərə mənfi təsir edir. Ekspertin sözlərinə görə, bu amil xüsusən kiçik və orta ölçülü fermer təsərrüfatlarının növbəti mövsümə hazırlaşmaq gücünü zəiflədir.
İbrahimli qeyd edib ki, bütün məhsulun eyni vaxtda bazara çıxması qiymətlərə aşağı təzyiq göstərir, saxlama infrastrukturunun yetərsizliyi isə fermerləri məhsulu dərhal satmağa sövq edir. Onun sözlərinə görə, bazarda formalaşan satış qiyməti ilə emal müəssisələrinin alış qiyməti arasında kəskin fərq var və əsas risk yükünü fermer daşıyır.
Ekspert həmçinin vurğulayıb ki, kiçik fermer təsərrüfatları böyük ticarət şəbəkələrinin tələb etdiyi çeşidləmə və qablaşdırma meyarlarına uyğunlaşmaqda çətinlik çəkir, bu da idxal məhsuluna üstünlük yaradır. İbrahimlinin fikrincə, regionda vahid çeşidləmə-qablaşdırma mərkəzlərinin qurulması, kooperativ modelin tətbiqi və Quba almasının tək brend kimi təqdimatı sahənin rəqabət qabiliyyətini yüksəldə bilər.
