Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri RAK Tibb və Səhiyyə Elmləri Universitetinin tədqiqatçıları ucuz qurd dərmanı mebendazolu gefitinibə qarşı müqavimət qazanmış ağciyər xərçəngi hüceyrələrində sınayıb. Nəticələrə görə, iki preparatın birgə verilməsi həm laboratoriya, həm siçan sınaqlarında tək-tək tətbiqdən daha təsirli olub.
Son illərdə dərmana qarşı davamlılıq qazanmış xərçəng hüceyrələrinin yeni zəif nöqtələrini tapmaq elmi tədqiqatların əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Bu kontekstdə PLOS ONE jurnalında dərc olunan yeni iş EGFR geninə mutasiya daşıyan və gefitinibə davamlı xırda hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi modelini araşdırıb. Tədqiqatın məqsədi bu cür davamlı hüceyrələrə qarşı yeni effektiv yanaşma tapmaq olub.
EGFR adlı zülal hüceyrələrə böyümək göstərişi verir, bəzi genetik dəyişikliklər isə bu siqnalı daim aktiv saxlayaraq şişin sürətlə böyüməsinə yol açır. Gefitinib normalda bu zülalın işini dayandırır, amma müqavimət qazanan hüceyrələr başqa yollarla çoxalmağa davam edir. Tədqiqatçılar belə hüceyrələrin digər zəif tərəfini aşkarlamağa çalışıb.
Parazitar qurd xəstəliklərinin müalicəsində işlədilən mebendazol hüceyrə daxilindəki bölünmə və maddə daşınmasını təmin edən mikroskopik quruluşlara mənfi təsir göstərir. Tədqiqat qrupunun rəhbərlərindən biri, farmakoloq Shakta Mani Satyam bildirib ki, məqsəd xərçəng hüceyrəsinə iki ayrı istiqamətdən zərbə vurmaq olub: gefitinib böyümə siqnalını blokladığı halda, mebendazol hüceyrənin daxili strukturunu pozaraq DNT təkrarlanması zamanı yaranan gərginliyi gücləndirir.
Laboratoriya nəticələri nə göstərib
Davamlı insan ağciyər xərçəngi hüceyrələri üzərində 72 saat davam edən sınaqda yalnız gefitinib alan qrupda hüceyrə canlılığı nəzarət qrupunun təxminən 93 faizi səviyyəsində qalıb. Aşağı dozada təkcə mebendazol tətbiq olunanda bu rəqəm 80 faizə düşüb.
İki preparat eyni vaxtda verildikdə isə canlılıq göstəricisi təqribən 38 faizə enib – bu nəticə beş dəfə artırılmış dozada yalnız mebendazolun verdiyi təxminən 30 faizlik effektə yaxınlaşıb. Paralel olaraq hüceyrələrdə DNT zədələnmələri, o cümlədən zəncir qırılmaları da qeydə alınıb.
Davamlı insan hüceyrələrindən yaradılmış şişləri daşıyan siçanlar üzərində aparılan, hər qrupda səkkiz heyvanın iştirak etdiyi 40 günlük təcrübədə heç bir müalicə verilməyən qrupda şişin ölçüsü orta hesabla 6,2 gündə ikiqat artıb. Təkcə mebendazol bu prosesi 10,3 günədək, təkcə gefitinib isə 15,5 günədək yavaşladıb, iki dərman birgə tətbiq olunduqda isə ikiqatlaşma müddəti 25 günə qədər uzanıb. Bununla belə, şişlər tam yox olmayıb və əldə edilən nəticələr hələ ilkin – preklinik mərhələyə aiddir.
Satyam vurğulayıb ki, kombinasiyanın sadəcə əlavə ziyan mənbəyi olmadığını güman etsələr də, bunun gefitinibə qarşı həssaslığı tam bərpa etdiyini hələ qəti şəkildə demək olmaz. Tədqiqatçılar hələ müəyyənləşdirə bilməyiblər ki, mebendazol müqaviməti birbaşa aradan qaldırır, yoxsa sadəcə əlavə zədə vuraraq davamlı hüceyrələrin sağ qalma qabiliyyətini azaldır.
Mebendazolun orqanizmdə qeyri-sabit mənimsənilməsi insan bədənində kifayət qədər dərman konsentrasiyasına çatmağı çətinləşdirən əsas amillərdən biri kimi qeyd olunur. Siçanlarda uzunmüddətli çəki itkisi müşahidə edilməsə də, bu, təhlükəsizliyin tam sübutu sayıla bilməz – orqanlara təsir və uzun müddətli istifadə barədə əlavə araşdırmalar aparılmalıdır. Satyam onu da əlavə edib ki, daha yeni nəsil EGFR-hədəfli dərman sayılan osimertinibə qarşı yaranan müqavimət halları da gələcək tədqiqatların mühüm mövzularından biri olacaq, klinik tətbiq barədə son qərar isə əlavə preklinik sınaqlar və dərman təsirinin ətraflı qiymətləndirilməsindən sonra verilə bilər.
Mənbə: ScienceAlert
