The Times of Central Asia yazır ki, 8 oktyabr 2026-cı ildə Avazada keçirilən sammitdən sonra Azərbaycan-Qazaxıstan əməkdaşlığı Trans-Xəzər dəhlizini Mərkəzi Asiya inteqrasiyasının əsas oxuna çevirə bilər.
The Times of Central Asia nəşri yazır ki, Mərkəzi Asiyanın beş dövlət başçısı 8 oktyabr 2026-cı ildə Avazada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşərək Mərkəzi Asiya dövlətləri və Azərbaycan Respublikası Dövlət Başçılarının Məsləhətləşmə Görüşünə qatılıb. Nəşrin yazdığına görə, Azərbaycanın bu formata daxil olması altı ölkənin iqtisadi gündəliyinə regional ticarət üçün mühüm bir çıxış əlavə edir.
Trans-Xəzər əlaqələrinin perspektivlərinə toxunan nəşr bildirir ki, Dünya Bankı strukturuna daxil olan Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı 2023-cü ildə apardığı qiymətləndirmədə Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Avropa arasındakı ticarət həcmini nəqliyyat dəhlizinə tələbatın başlıca səbəbkarı kimi göstərib. Məqaləyə görə, tikintisi davam edən Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun Türkmənistan və Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana qovuşdurulması İran istiqamətli marşrutlara bir alternativ ola bilər, İranla bağlı gərginlik isə Azərbaycanın Avropaya yönəlik ixracat üçün daha sabit qərb qapısı statusunu möhkəmləndirir.
Nəşrdə qeyd olunur ki, Qazaxıstan ilə Azərbaycan altı ölkənin ümumi əhalisinin təqribən üçdə birini əhatə etsə də, bu dövlətlərin birgə nominal ÜDM-inin üçdə ikidən artıq hissəsi onların payına düşür. Bununla belə, 2025-ci ildə iki ölkə arasındakı əmtəə ticarətinin dəyəri cəmi 470,7 milyon dollar olub.
Orta Dəhliz və Tokayev-Əliyev çağırışları
Nəşrin məlumatına əsasən, Qazaxıstan lideri Qasım-Jomart Tokayev Avazadakı görüşdə Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun, digər adı ilə Orta Dəhlizin inkişafını özü üçün önəmli məsələlərdən biri kimi vurğulayıb. İlham Əliyev isə tərəflərin birgə sərmayə qoyuluşuna, ortaq istehsala və xarici bazarlara çıxışın genişləndirilməsinə üstünlük verməsinin vacibliyini bildirib. Nəşrin yazdığına görə, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi 2024-cü ilin iyul ayında Astanada Azərbaycanla Qazaxıstan arasında 300 milyon dollar məbləğində investisiya fondu yaradılmasına dair sazişin imzalandığını açıqlayıb, ancaq bu məbləğdən nə qədərinin faktiki istifadə edildiyi barədə heç bir rəqəm göstərilməyib.
KazMunayGas şirkətinin 2025-ci ilə aid ticarət hesabatında bildirilir ki, Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərində yaranan texniki problemlər üzündən həmin ilin avqust-oktyabr dövründə Aktau-Bakı istiqamətindəki daşımalar bir müddət dayandırılıb. Dünya Bankının 2026-cı ilin sentyabrında açıqladığı hesabata görə, 2040-cı ilədək fiziki maneələrin aradan qaldırılması üçün ən azı 25 milyard dollar, əlavə infrastruktur layihələri üçün isə təxminən 30 milyard dollar sərmayə lazımdır.
Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev “altı iqtisadiyyat – bir məhsul” prinsipi əsasında ortaq sənaye zəncirlərinin qurulmasını təklif edib, həmçinin 2027-ci ildə Xiva şəhərində Mərkəzi Asiya-Azərbaycan biznes forumunun təşkil olunmasını irəli sürüb. Tokayev isə 2018-ci ildən bəri regionla bağlı irəli sürülən 200-dən çox təşəbbüsdən ancaq cüzi bir qisminin reallığa çevrildiyini xatırladıb.
Həmçinin oxuyun: The Times of Central Asia: Azərbaycan Avazada keçiriləcək ilk rəsmi sammitdə iştirak edəcək
