ABŞ Energetika Məlumatları Administrasiyası Yaxın Şərqdə neft obyektlərinə qarşı davam edən hücumlar və qlobal ehtiyatların azalması səbəbindən Brent markalı neftin 2026-cı ilin dördüncü rübü üçün qiymət gözləntisini bir ay əvvələ nisbətən 14 dollar artıraraq barel üçün 105 dollara qaldırıb.
ABŞ Energetika Məlumatları Administrasiyasının (EIA) oktyabr ayı üzrə Qısamüddətli Enerji Proqnozunda Brent neft qiymətinin yeni gözləntisi açıqlanıb. Qurumun hesablamalarına görə, Yaxın Şərq dövlətlərindən hasilat və tədarükün artacağı ehtimal edilsə də, Səudiyyə Ərəbistanının Şərq-Qərb neft kəmərinə edilən hücumlar və dünya ehtiyatlarının azalmaqda davam etməsi qiymət proqnozunun yuxarı yönlü dəyişdirilməsinə səbəb olub.
Hesabatda qeyd olunur ki, dizel bazarındakı kəskin çatışmazlıq emal müəssisələrini daha çox xam neft emal etməyə vadar edir, bu da xam neftə tələbi artıraraq qiymətlərə əlavə yüksəliş təzyiqi yaradır.
Sentyabrda qiymət rekord səviyyəyə çatıb
Sentyabrda Brent neftinin orta satış qiyməti avqusta nisbətən 23 dollar bahalaşaraq barel üçün 114 dollara yüksəlib. EIA bunu bölgədə tankerlərə və infrastruktura qarşı hücumların sıxlaşması ilə əlaqələndirib.
Ən ciddi təsir Səudiyyə Ərəbistanının Şərq-Qərb neft kəmərinə edilən zərbədən qaynaqlanıb – bu hücum Hörmüz boğazını yan keçmək üçün istifadə olunan əsas tranzit marşrutunu müvəqqəti dayandırıb. Qurumun məlumatına görə, hücuma qədər bu kəmər vasitəsilə Qırmızı dənizdəki Yanbu limanından gündə 5 milyon bareldən artıq neft dünya bazarlarına ixrac olunurdu.
Kəmərin zədələnməsi nəticəsində Brent neftinin gündəlik qiyməti sentyabrın 15-də 131 dollara qədər qalxıb, çünki alıcılar Səudiyyə ixracatının itirilməsi riski qarşısında təcili tədarük mənbəyi axtarışına çıxıblar. Sentyabrın 22-dən kəmər qismən bərpa edildikdən sonra ayın sonuna doğru qiymətlər bir qədər geri çəkilib. Qırmızı dənizdəki ixrac itkisinin müəyyən hissəsi Hörmüz boğazı üzərindən daşımaların artırılması ilə kompensasiya olunub – Vortexa şirkətinin gəmi izləmə məlumatlarına görə, Səudiyyə Ərəbistanı Oman sahilləri yaxınlığında gəmidən gəmiyə yükləmə əməliyyatlarından daha intensiv istifadə edib.
Hasilat kəsintiləri azalıb, daşıma xərcləri qalxıb
Hücumların çoxalmasına baxmayaraq, EIA-nın qiymətləndirməsinə görə Yaxın Şərqdən neft ixracı sentyabr ayında avqustla müqayisədə yüksəlib, hasilatdakı dayandırılma həcmi isə azalıb. Qurumun hesabatına əsasən, sentyabrda orta gündəlik dayandırılmış hasilat 4,8 milyon barel olub ki, bu göstərici avqustun 5,8 milyon barelindən və mayda qeydə alınan 10,9 milyon barellik maksimum səviyyədən aşağıdır. 2026-cı ilin dördüncü rübündə isə orta gündəlik kəsinti həcminin 4,5 milyon barel ətrafında qalacağı proqnozlaşdırılır.
EIA həmçinin bildirib ki, bölgədən keçən tankerlər üçün risklərin artması daşıma haqlarını və sığorta xərclərini yüksəldib, bu da neftin son qiymətinə daxil olan risk mükafatını artırıb. Qurumun qeydinə görə, sentyabrda tarixi zirvəyə çatan freyt tarifləri emal zavodlarına çatdırılan xam neftin maya dəyərinə əlavə yük gətirib. Gəmilərin münaqişə zonalarından yayınmaq üçün daha uzun marşrutlardan istifadə etməsi də mövcud tanker tutumunu azaldan amillərdən biridir.
Bununla yanaşı, qlobal neft ehtiyatlarının 2026-cı ilin üçüncü rübündə gündə orta hesabla 1,9 milyon barel azaldığı, dördüncü rübdə isə əlavə 0,7 milyon barel aşağı düşəcəyi gözlənilir.
2027-ci ildə geri çəkilmə proqnozlaşdırılır
Qısamüddətli proqnozun yüksəldilməsinə baxmayaraq, EIA Brent qiymətinin orta müddətli perspektivdə tədricən aşağı düşəcəyini bildirir. Qurumun qənaətinə görə, Yaxın Şərqdən neft ixracı üçün alternativ kanallar – boru kəmərləri, quru tranzit marşrutları, gəmidən gəmiyə yükləmə üsulu və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində 2027-ci ildə istismara veriləcək yeni ehtiyat kəmər gücü – dayandırılmış hasilatın tədricən bərpasına imkan yaradacaq.
EIA-nın proqnozuna görə, bölgədəki neft hasilatının əksər hissəsi 2027-ci ilin ikinci rübünün sonunadək münaqişədən əvvəlki orta göstəricilərə qayıdacaq. Bu fonda Brent neftinin orta qiymətinin 2027-ci ilin ikinci rübündə barel üçün 87 dollara, qlobal ehtiyatların bərpası ilə dördüncü rübdə isə 74 dollara enəcəyi gözlənilir.
Qurum həmçinin xəbərdarlıq edib ki, Yaxın Şərqdəki gərginlik həm Hörmüz boğazı üzərindən, həm də alternativ marşrutlar vasitəsilə neft axınında sabitsizliyin davam etməsinə gətirib çıxara bilər, bu isə qısamüddətli qiymət hərəkətlərinin proqnozda nəzərdə tutulandan daha dəyişkən olmasına səbəb ola bilər.
