The Times of Central Asia xəbər verir ki, 15 oktyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirilən CICA sammitində Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan rəhbərləri nəqliyyat, su idarəçiliyi və süni intellekt sahəsində yeni təşəbbüslərlə çıxış edib.
The Times of Central Asia nəşrinin yazdığına görə, Asiyada Qarşılıqlı Əlaqə və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (CICA) yeddinci sammiti Bakıda keçirilib və burada Mərkəzi Asiya dövlətlərinin başçıları bir sıra yeni layihələr təqdim ediblər. CICA Bakı sammitində səslənən fikirlər təşkilatın tamhüquqlu beynəlxalq quruma çevrilməsi istiqamətində gedən danışıqlar fonunda irəli sürülüb.
Nəşr xatırladır ki, bu forum Qazaxıstan üçün xüsusi tarixi əhəmiyyət daşıyır: onun yaradılması fikrini ölkənin sabiq lideri Nursultan Nazarbayev hələ 1992-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tribunasından dilə gətirmişdi.
Tokayevdən vahid strategiya çağırışı
Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev yeni CICA Nəqliyyat Əlaqəliliyi Strategiyasının hazırlanmasını təklif edib. The Times of Central Asia qeyd edir ki, bu strategiya daxilində Çinin “Bir Qurşaq, Bir Yol” təşəbbüsündən, Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizindən, Orta Dəhliz adlanan Transxəzər marşrutundan və Ermənistan ərazisindən keçəcək beynəlxalq sülh və rifah xətti olan “Tramp Marşrutu”ndan istifadə imkanları araşdırılacaq.
Bildirilir ki, Orta Dəhliz Çin ilə Mərkəzi Asiyanı Xəzər hövzəsi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa bazarlarına bağlayır, Şimal-Cənub dəhlizi isə Rusiya, Xəzəryanı dövlətlər, İran və Hindistan arasında yük daşımalarına xidmət edir. Nəşrin vurğuladığına görə, bir neçə marşrutun eyni vaxtda inkişafı Mərkəzi Asiya ölkələrinə daha çox ixrac variantı qazandırır və tək bir tranzit yolundan asılılığı zəiflədir.
Tokayev onu da bildirib ki, nəqliyyat bağlantılarının yaxşılaşması perspektivi Azərbaycan ilə Ermənistan arasındakı münasibətlərin düzəlməsindən asılıdır. Onun sözlərinə görə, Cənubi Qafqazda yeni yolların açılması Asiya-Avropa daşımaları üçün seçimləri artıra bilər, ancaq bu marşrutların konkret işləmə şərtləri hələ razılaşdırılmayıb.
Qazaxıstan lideri həmçinin ortaq tədqiqatlar, texnologiya mübadiləsi və suya qənaət məqsədilə CICA Su Tərəfdaşlığı yaradılmasını təklif edib. Bununla yanaşı, o Xəzər dənizinin qorunması məsələsinə də toxunub. Nəşrə əsasən, Mərkəzi Asiyada su ehtiyatlarının idarə olunması kənd təsərrüfatının və enerji sahəsinin artan ehtiyacları, habelə iqlim dəyişikliyinin nəticələri ilə sıx bağlıdır.
Bişkek və Daşkəndin təklifləri
Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov diqqətini investisiya və sənaye əməkdaşlığına yönəldib. O, CICA üzvlərini daha çox birgə layihəyə qoşulmağa, Tamçı Xüsusi Maliyyə-İnvestisiya Ərazisinə sərmayə yatırmağa və sərhədyanı rəqəmsal infrastrukturun qurulmasına səsləyib. Qeyd olunub ki, ölkə tranzit potensialını artırmaq üçün Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun inşasını davam etdirir.
Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev süni intellektdən məsuliyyətli istifadə, qarşılıqlı inamın möhkəmləndirilməsi və iqlim üzrə əməkdaşlıq barədə təkliflər səsləndirib. O, süni intellekt mövzusunda ortaq tövsiyələr işləyib hazırlamaq və praktiki tədbirləri uzlaşdırmaq üçün CICA çərçivəsində ekspert qrupunun yaradılmasını irəli sürüb. Nəşrin yazdığına görə, Daşkənd ölkədaxili rəqəmsallaşmaya sürət qazandırmaqla yanaşı, beynəlxalq standartlar və texnoloji əməkdaşlıqlara da maraq göstərir.
The Times of Central Asia bildirir ki, sammitin sonunda Bakı Bəyannaməsi qəbul edilib və Laos CICA-nın 29-cu üzvü kimi təşkilata qoşulub. Bu nəqliyyat təklifləri 8 oktyabr 2026-cı ildə Türkmənistanın Avaza şəhərində keçirilmiş görüşdən bir həftə sonra səslənib; həmin görüşdə region liderləri Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətli dəhlizlərə üstünlük vermək barədə razılığa gəlmişdi.
Həmçinin oxuyun: Times of Central Asia: Avaza sammiti Azərbaycan-Qazaxıstan əlaqələrini gücləndirə bilər | The Times of Central Asia: Azərbaycan Avazada keçiriləcək ilk rəsmi sammitdə iştirak edəcək
