Azərbaycanda elmi müəssisələrdə çalışan 30 yaşadək tədqiqatçıların sayı 2024-cü ildəki 1.818 nəfərdən 2025-ci ildə 1.257 nəfərə enib, yəni 30,9 faiz azalıb. Bu düşüş ölkə üzrə tədqiqatçıların ümumi sayının artması fonunda baş verib.
Azərbaycanda gənc tədqiqatçıların sayının kəskin azalması diqqət çəkir: Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Kaspi” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, bu tənəzzülü sadəcə elmə olan marağın sönməsi ilə əlaqələndirmək düzgün olmazdı. Onun sözlərinə görə, əsl səbəblər elmi qurumlardakı əmək şəraitində, maliyyə təşviqi sisteminin zəifliyində və karyera yüksəlişi imkanlarının məhdudluğunda gizlənir.
Maaş səviyyəsi və yavaş vəzifə artımı
İlqar Orucov qeyd edib ki, ən başlıca problem elmi təşkilatlardakı maaş sisteminin özəl bazarla ayaqlaşa bilməməsidir. Onun sözlərinə görə, magistratura və doktoranturaya maraqlı gənclər iş həyatına qədəm qoyduqdan sonra aşağı gəlirlə rastlaşır və bunun nəticəsində iş, texnologiya və beynəlxalq şirkətlər sektoruna keçid edirlər.
Ekspert daha bir ciddi məqam kimi elmi qurumların daxili idarəçiliyində fərdi uğura görə yüksəliş prinsiplərinin ləngliklə tətbiq olunmasını göstərib. Onun fikrincə, uzun müddət eyni elmi dərəcədə qalacağını görən gənclər başqa sahələrə yönəlir. Bundan başqa, bəzi laboratoriya və institutların texniki təchizatı müasir, beynəlxalq standartlara uyğun tədqiqatlar üçün yetərli deyil.
Dünya təcrübəsi və irəli sürülən həllər
İlqar Orucovun sözlərinə görə, ABŞ, Almaniya, Cənubi Koreya, Sinqapur, Çin və Yaponiya kimi dövlətlərdə gənc tədqiqatçılar dövlət və özəl kapitalın birgə dəstəklədiyi tədqiqat mərkəzlərinə daxil edilir. O, nümunə olaraq Almaniyanın Fraunhofer Cəmiyyətinin təcrübəsini xatırladıb: bu modeldə elmi kəşflərin sənayeyə satışından yaranan mənfəətin bir qismi gənc alimlərin patent hüquqlarına bağlanaraq onlara ödənilir. Sinqapur, Çin və Yaponiyada isə iri şirkətlərlə tədqiqatçılar arasında birbaşa müqavilə əsaslı əməkdaşlıq qurulduğunu vurğulayıb.
Azərbaycanda görülən işlər sırasında İlqar Orucov Azərbaycan Respublikasının Elm Fondunun gənc tədqiqatçılara yönəlik qrant proqramlarını, həmçinin xaricdə təhsil üzrə dövlət proqramları çərçivəsində minlərlə gəncin magistratura və doktorantura pilləsində oxuduğunu xatırladıb. Onun sözlərinə görə, mövcud tədbirlər yetərli deyil və daha dərin islahatlar tələb olunur. Təklif edilən tədbirlər arasında gənc işçilər üçün ayrıca maaş əlavələri və dövlət tərəfindən “Gənc Alimlərin İnnovasiya Qrantları” adlı yeni proqramın yaradılması var.
Mənbə: Oxu.az
