Rusiyanın “Kommersant” nəşri Rusiya Dəmir Yolları şirkətinə istinadən yazır ki, Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin dəmir yolu qolları ilə sentyabr ayında 1,1 milyon ton yük daşınıb, bu isə ötən ilin eyni ayından 32,2% çoxdur. Marşrutun bir qolu Azərbaycan ərazisindən keçdiyi üçün xəbər yerli oxucular üçün də əhəmiyyətlidir.
“Kommersant” qəzetinin yazdığına görə, Rusiya Dəmir Yolları şirkətinin 13 oktyabr tarixli açıqlamasında bildirilib ki, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarını əhatə edən dövrdə Şimal-Cənub dəhlizinin relsi yolu ilə ümumilikdə 8,9 milyon ton yük nəql olunub. Bu göstərici keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,6% artım deməkdir. Hesabat dövründə Qərb qolu 9,2%, Transxəzər qolu isə 19,3% yüksəliş qeydə alıb.
Nəşr bildirir ki, Dağıstan baxımından ən mühüm istiqamət məhz Qərb marşrutudur: yük axını Samur keçid məntəqəsindən başlayır, sonra Azərbaycan ərazisini və Astara şəhərini keçərək İrana daxil olur. İyul ayında Rusiya Dəmir Yolları bu qolda taxıl və dənli-paxlalı məhsulların vaqon daşımalarına 38% güzəşt tətbiq edib; bu endirim 2027-ci ilin iyun ayının sonuna qədər qüvvədə qalacaq.
Sahə nəşri VG-nin məlumatına istinadən “Kommersant” yazır ki, 2026-cı ilin ilk altı ayında Astara istiqaməti ilə İrana 65 min ton taxıl yola salınıb – bu, əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən dörd qat çoxdur. Lakin qəzet qeyd edir ki, tarif endirimi tək başına marşrutun fiziki çətinliklərini aradan qaldırmır: Astarada relslər dəyişdirilməlidir, çünki Rusiya və Azərbaycanda yol eni 1520 mm, İranda isə 1435 mm təşkil edir. Bundan əlavə, İran dəmir yolu şəbəkəsini Qərb qoluna qoşmalı olan Rəşt-Astara xətti hələ inşa olunmayıb, buna görə marşrutun müəyyən hissəsi avtomobil nəqliyyatı ilə qət edilir.
Maxaçqala limanının yükdaşımadakı payı
“Kommersant”ın məlumatına görə, Maxaçqala dəniz limanı Rusiyadan gələn yükləri İran, Qazaxıstan və Türkmənistanın liman şəbəkəsinə birləşdirir. 12 oktyabrda dərc edilmiş sahə icmalında qeyd olunur ki, 2026-cı ilin ilk yeddi ayında bu limanın yük dövriyyəsi 2,49 milyon tona yüksəlib, bu isə bir il öncəki göstəricidən 45,9% çoxdur. Həmin müddətdə taxıl yükləmələri üç dəfədən artıq artaraq 261 min tonu keçib. Eyni mənbəyə əsasən, liman dəmir yolu yanaşma yollarını və çeşidləmə parkını genişləndirərək illik tutumunu 5 milyon tona çatdırmağı, uzaq perspektivdə isə yükləmə-boşaltma güclərini 18 milyon tona qədər yüksəltməyi planlaşdırır.
Qəzet həmçinin yazır ki, Dağıstan ərazisində yeddi sərhəd-keçid məntəqəsi fəaliyyətdədir, bunlardan altısı prioritet siyahısına salınıb. Rusiya Nəqliyyat Nazirliyinin verdiyi məlumata görə, yenidən qurulduqdan sonra Yaraq-Qazmalyar məntəqəsi gündəlik 1,4 min avtomobili buraxa biləcək, gələcəkdə isə bu rəqəm 1,87 minə qədər artırıla bilər. Tağırkənd-Qazmalyar məntəqəsinin layihə gücü isə təmirdən sonra gündə 2,36 min nəqliyyat vasitəsinə çatacaq.
“Kommersant” qeyd edir ki, dəhlizin inkişafına dair materiallarda tez-tez 2030-cu ilədək 40-45 milyon ton həcmində hədəf rəqəmi səslənir. Bu göstərici Rusiya ilə İranın birgə həyata keçirdiyi, 162 kilometrlik Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsi müzakirə olunarkən çəkilib və xətt İranın Fars körfəzindəki limanlarına birbaşa dəmir yolu bağlantısı yaratmalıdır. Nəşr vurğulayır ki, hazırkı 8,9 milyon tonluq göstərici yalnız doqquz aylıq dəmir yolu daşımalarını əks etdirir, hədəf rəqəm isə dəhlizin bütövlükdə yük dövriyyəsinə aiddir, buna görə bu iki göstəricini birbaşa müqayisə etmək düzgün sayılmır.
