Yaxın Şərqdə davam edən hərbi qarşıdurma və Hörmüz boğazında yaranan logistika maneələri gübrə bazarını sarsıdıb: diammonium fosfat (DAP) gübrəsinin bir tonu son doqquz ayda 28,4 faiz baha olaraq 802,5 dollara yüksəlib.
2025-ci ilin sonuna aid məlumata görə, həmin dövrdə DAP gübrəsinin bir tonu 625 dollara satılırdı. Deməli, doqquz aylıq müddətdə hər ton üzrə qiymət 177,5 dollar artıb. Bu müddətdə qarğıdalının dəyəri 13,3 faiz, soyanınkı isə 22,6 faiz çoxalıb; qeyd edək ki, hər iki bitki üçün DAP gübrəsinin tətbiqi məhsuldarlıq baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır.
Qiymətlərin bu qədər sıçrayışının arxasında ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar və İranın buna cavab olaraq atdığı addımlar dayanır ki, bunlar regionda gərginliyi daha da artırıb. Yaranan vəziyyət dünyanın başlıca enerji və ticarət marşrutlarından biri sayılan Hörmüz boğazından keçən yükdaşımalara ciddi əngəl törədib. Bildirildiyinə görə, normal vaxtlarda qlobal gübrə ticarətinin təxminən üçdə bir hissəsi məhz həmin keçiddən həyata keçirilir.
Təchizatdakı kəsinti gübrə istehsalı üçün vacib olan təbii qaz və ammonyakın qiymətlərinə də əlavə yük gətirib. Neft məhsullarının bahalaşması isə aqrar sektorda işlədilən dizelin maya dəyərini yuxarı çəkib. Gübrə istehsalının böyük miqdarda enerji tələb etdiyi nəzərə alınsa, enerji daşıyıcılarının bahalaşması bilavasitə gübrənin özünün qiymətinə yansıyır.
Ekspertlərin qənaətinə görə, qiymətlərdə müşahidə olunan bu yüksəliş fermerləri gübrədən daha az istifadə etməyə sövq edə bilər ki, bu da hər hektardan əldə olunan məhsulun azalması təhlükəsini gücləndirir.
Dünya Bankının 2026-cı ilin aprel ayında yayımladığı hesabatda da qeyd olunub ki, Yaxın Şərqdəki müharibə enerji və gübrə bazarlarına əhəmiyyətli dərəcədə mənfi təsir göstərir. Qurumun hesablamalarına əsasən, ümumilikdə əmtəə qiymətlərinin 2026-cı il ərzində 16 faiz artması gözlənilir.
