Milli Məclisin deputatı Əli Məsimli bildirib ki, 2027-ci il büdcə layihəsində 67 şəhər və rayona dotasiya nəzərdə tutulmasa da, təhsil, səhiyyə və iri infrastruktur xərcləri mərkəzləşdirilmiş qaydada maliyyələşdirilməkdə davam edəcək.
Milli Məclisin İqtisadiyyat, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Əli Məsimli Modern.az-a açıqlamasında deyib ki, şəhər və rayonlara mərkəzi büdcədən maliyyə yardımının mərhələli azaldılması 2013-cü ildən başlayıb. Onun sözlərinə görə, 2012-ci ildə bu məqsədlə 791,5 milyon manat ayrılması təsdiqlənmişdi, 2026-cı il büdcəsində isə yalnız Xocavənd rayonu üçün 847 min manat saxlanılıb – ümumilikdə azalma təxminən 934 dəfə təşkil edib.
Ümumi gəlirlər artır, yerli gəlirlər azalır
Deputat ümumi gəlirlərlə yerli xərclərə yönələn gəlirlərin fərqləndirilməli olduğunu vurğulayıb. Onun verdiyi məlumata görə, şəhər və rayonlar üzrə ümumi gəlirlər 2021-ci ildə 7 milyard 250 milyon manat təşkil edirdisə, 2027-ci il layihəsində bu rəqəmin 18 milyard 430 milyon manata çatacağı gözlənilir.
Eyni zamanda yerli gəlirlər azalma meylindədir: 2025-ci ildə 793,9 milyon manat, 2026-cı ildə 758,8 milyon manat, 2027-ci il üçün isə 735,6 milyon manat proqnozlaşdırılır. Məsimliyə görə, bu ziddiyyət yerli xərclərin strukturunun dəyişməsi ilə bağlıdır və təkcə rayonların iqtisadi imkanlarının artması ilə izah oluna bilməz.
Müəllim və həkim maaşları mərkəzi büdcədən ödənilir
Deputatın sözlərinə görə, rayonlarda çalışan müəllimlərin, həkimlərin və hüquq-mühafizə orqanları işçilərinin əməkhaqqı, habelə iri infrastruktur layihələri yerli deyil, mərkəzləşdirilmiş vəsaitlər hesabına maliyyələşir. Yerli səviyyədə qalan xərclər isə əsasən icra hakimiyyətinin saxlanması, abadlaşdırma və mənzil-kommunal təsərrüfatı ilə bağlıdır.
O bildirib ki, əvvəllər yerli xərclərin böyük hissəsini təşkil edən təhsil və səhiyyə mərkəzləşdirilmiş xərclərə keçirildiyi üçün rayonların öz üzərindəki yük azalıb. Məsimli bunu “nisbi xarakterli özünümaliyyələşmə” adlandırıb.
2027-ci il üçün proqnozlaşdırılan 18 milyard 430 milyon manat ümumi gəlirdən təxminən 735,6 milyon manatı yerli xərclərə, qalan 17,69 milyard manata yaxın hissəsi isə mərkəzləşdirilmiş gəlirlərə yönəldiləcək.
Yol, xəstəxana və məktəb tikintisi davam edəcək
Deputat vurğulayıb ki, dotasiyanın olmaması işğaldan azad olunmuş ərazilər də daxil olmaqla bölgələrdə dövlət proqramları çərçivəsində yol, körpü, xəstəxana və məktəb tikintisinin dayandırılması demək deyil. Onun sözlərinə görə, yerli xərclərin qarşılanması ilə iri inkişaf layihələrinin maliyyələşdirilməsi ayrı-ayrı mexanizmlərdir.
Məsimli əlavə edib ki, büdcə layihəsinin 10-cu maddəsi yerli gəlirlər kifayət etmədiyi halda müvafiq rayonun yerli xərclərinin 10 faizindən çox olmayan məbləğdə əlavə vəsait ayrılmasına imkan verir. Bunu mümkün kəsirlərə qarşı sığorta mexanizmi adlandıran deputat, dayanıqlı model üçün rayonların real vergi potensialına əsaslanan hesablama qaydalarının tətbiqinin vacib olduğunu bildirib.
