ABŞ-ın Carnegie Fondu təhlilçisi Edward C. Chow yazır ki, Qərb neft şirkətlərinin 1990-cı illərdə Rusiya ilə bağladığı demək olar bütün enerji sazişləri sonradan kökündən dəyişdirilib, Azərbaycan və Qazaxıstandakı sazişlər isə otuz ildən artıqdır qüvvədə qalır.
Carnegie Fondunun “Carnegie Politika” bloqunda dərc olunan şərhdə Edward C. Chow qeyd edir ki, sovet dövründə kəşf edilmiş Azərbaycanın dənizkənarı yataqları və Qazaxıstandakı Tengiz yatağı Qərb şirkətləri ilə hələ sovet sonrası ilk illərdə işlənilməyə başlanıb. Müəllifin sözlərinə görə, bu ölkələrin yataqları inkişaf etdirmək imkanı yox idi və onlar iqtisadi əlaqələrini Rusiyadan kənara çıxarmaq istəyirdi, bu da Qərb şirkətləri ilə maraqların üst-üstə düşməsinə səbəb olub.
Chow bildirir ki, otuz ildən çox əvvəl, o cümlədən onun əvvəlki işəgötürəni Chevron şirkətinin iştirakı ilə razılaşdırılmış bu ilk sazişlər bu gün də həmin şərtlərlə fəaliyyətini davam etdirir.
Təhlilçi bunu Rusiya ilə müqayisə edir, burada, onun sözlərinə görə, Qərb şirkətlərinin bağladığı demək olar bütün iri sazişlər radikal şəkildə dəyişdirilib. Məqalədə BP-nin TNK-BP birgə müəssisəsindəki payını dövlət şirkəti Rosneftə satmağa məcbur olması, Shell-in Sakhalin-2 layihəsində operator statusunu itirərək payını Gazprom-a ucuz qiymətə satması, Exxon-un isə Sakhalin-1 layihəsindəki investisiyasını silməli olması misal çəkilir.
Carnegie: Rusiya ilə enerji sazişləri Qərbin maraqları üçün risklidir
Müəllifin fikrincə, mərkəzləşdirilmiş, neft-qaz gəlirlərinə əsaslanan rejim heç vaxt suveren nəzarət hesab etdiyi sahələrdən əl çəkməyib və dövlət maraqları kommersiya maraqlarından üstün tutulub. Chow bunu Donald Trump administrasiyasının Rusiya ilə bağladığı dizel sazişi və Kremlin tərəfindən təklif edildiyi bildirilən digər enerji layihələri ilə əlaqələndirir, bunlara Rusiyanın Avropaya boru kəməri ixracının bərpası, Alyaska LNG layihəsində Rusiyanın iştirakı və sanksiyalı LUKoil-in beynəlxalq aktivlərinin satışı daxildir.
Müəllif xəbərdarlıq edir ki, spekulyativ kommersiya marağının xarici siyasətə təsir göstərməsinə yol verilməməlidir və enerji sazişlərinin Ukraynada sülh gətirə biləcəyinə inam özünü aldatmaqdır.
